หน้า 45–46
1. เพราะความดีทั่วไป
ทำความดีกับทุกคน ไม่เลือกปฏิบัติ ผูกไมตรี และช่วยเหลือกันตามครรลองธรรม
โคลงสุภาษิตนฤทุมนาการ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแปลจากภาษาอังกฤษเป็นโคลงสี่สุภาพ แบ่งเป็นบทนำ 1 บท เนื้อเรื่อง 10 บท และบทสรุป 1 บท
ชื่อเรื่อง
พระราชนิพนธ์และโครงสร้าง
บทนำ 1 เนื้อเรื่อง 10 บท และบทสรุป 1 บท
ทศนฤทุมนาการ
กิจ 10 ประการที่ผู้ประพฤติแล้วไม่ควรเสียใจ
กิจ 10 ประการ
หน้า 47–48
2. เพราะไม่พูดร้ายต่อใครเลย
ห่างจากโมโหและริษยา ไม่พูดหยาบ ใส่ร้าย ข่มขู่ หรือนินทา
หน้า 49–50
3. เพราะถามฟังความก่อนตัดสิน
ไม่ด่วนเชื่อ ต้องสอบถาม ทบทวน และไตร่ตรองก่อนตัดสิน
หน้า 51–52
4. เพราะคิดเสียก่อนจึงพูด
ตั้งสติและเรียบเรียงความคิดก่อนพูด เพื่อให้ถ้อยคำเหมาะสมและไม่ก่อภัย
หน้า 53–54
5. เพราะอดพูดในเวลาโกรธ
ขณะโกรธควรหยุดคิดและควบคุมคำพูด ไม่ปล่อยให้อารมณ์ทำให้เสียเรื่อง
หน้า 55–56
6. เพราะได้กรุณาต่อคนที่ถึงอับจน
มีเมตตาและช่วยผู้เดือดร้อนหรือประสบภัย
หน้า 57–58
7. เพราะขอโทษบรรดาที่ได้ผิด
เมื่อทำผิดควรลดทิฐิ ขอโทษ และยุติความบาดหมาง
หน้า 59–60
8. เพราะอดกลั้นต่อผู้อื่น
อดทนต่อผู้ที่มาระราน ไม่ฉุนเฉียวตอบโต้
หน้า 61–62
9. เพราะไม่ฟังคำคนพูดเพศนินทา
ไม่คล้อยตามคำเพ้อเจ้อ เท็จจริงปะปน หรือคำให้ร้าย
หน้า 63–64
10. เพราะไม่หลงเชื่อข่าวร้าย
อย่าเชื่อข่าวทันที ควรสืบสอบข้อเท็จจริงให้แจ่มชัดก่อน
คุณค่าของเรื่อง
วรรณศิลป์
เล่นคำและใช้สัมผัสสระ–สัมผัสอักษร
วรรณศิลป์
การเรียงเสียงและคำในบทว่าด้วยการไม่พูดร้าย
ด้านเนื้อหา
พัฒนาจิตใจ ความคิด อารมณ์ คำพูด และการกระทำ
ด้านสังคม
สะท้อนวัฒนธรรมการพูดและการกลั่นกรองถ้อยคำ